El-Ganî, el-Kerîm ve er-Rezzâk olan Allâh Teâlâ’nın ismiyle… Yarattığı mahlûkatın nefesleri adedince O’na hamd eder, nefislerimizin şerrinden yine O’na sığınır ve her dâim O’ndan yardım, hidâyet ve mağfiret dileriz. Salât ve selâm; âlemlere rahmet olarak gönderilen Nebîmiz’in, pâk âlinin ve seçilmiş ashâbının üzerine olsun.
Rabbimizin izniyle bu sayımızda, kalbi doyumsuzluk ve hırsın esaretinden kurtaran, nimetin kadrini bilmeyi ve gönül zenginliğine erişmeyi öğreten mühim bir kulluk ahlâkı olan “Kanâat” kavramını ele alacağız. Bizlere bir sayı daha çıkarmayı nasip eden Rabbimize hamdolsun.
Elhamdulillâhi hamden kesîrâ…
Değerli mü’minler!
Kanâat; insânın elindekine razı olup gayretini terk etmesi değil, kendisine ihsân edilen nimetlerin kıymetini bilerek helâl dairesinde çalışması ve kalbini bitmeyen arzulara mahkûm etmemesidir. Zira hakikî zenginlik, malın çokluğunda değil, gönlün kanâatle huzur bulmasındadır. Elindekini küçümseyen bir kalp, dünyânın bütün nimetlerine kavuşsa dahi doymaz; Rabbinden gelen nimeti tanıyan bir gönül ise azda da çokta da şükredecek bir kapı bulur.
Kur’ân-ı Kerîm’de Rabbimiz şöyle buyurur: “Eğer şükrederseniz elbette size nimetimi artırırım.” [İbrâhîm: 14/7] Bu ilâhî hitap, bizlere nimetin kadrini bilmeyi ve şükrü hayâtımızın merkezine yerleştirmeyi öğretmektedir. Mü’min, daha iyisi için gayret eder; fakat elindekini hor görmez. Kazandığında şükreder, kaybettiğinde ümitsizliğe düşmez, başkasının nimetiyle karşılaştığında hasede kapılmaz. Zira bilir ki rızkın hakikî sahibi Allâh Teâlâ’dır; mal, makam ve imkân ise kul için birer imtihandır.
Kanâat, tembellik ve miskinlik değildir. İnsanın ailesine daha iyi şartlar sunmak için çalışması, helâl kazancını artırmaya gayret etmesi ve ihtiyaçlarını gidermesi kanâate aykırı değildir. Asıl mesele, bütün bu gayretlerin kalbi esir almasına izin vermemektir. Kul, sebeplere sarılır; fakat huzurunu yalnızca sebeplerin neticesine bağlamaz. Dünyâ için çalışır, ancak dünyâyı kalbinin yegâne gayesi hâline getirmez.
Nitekim Rabbimiz Kur’ân-ı Kerîm’de şöyle buyurur: “Yeryüzünde yürüyen hiçbir canlı yoktur ki rızkı Allâh’a ait olmasın.” [Hûd: 11/6] İşte kanâatin özü budur! Rızkın sahibini tanımak, nimeti kendi kudretimizin mutlak neticesi saymamak ve başkasının elindekine bakarak kendi nasibimizi küçümsememek… Kul, elindeki nimetleri kendi başarısının eseri gördüğünde kibre; başkasının nimetini kendi mahrumiyetinin delili saydığında hasede; daha fazlasını elde etmeyi hayâtının gayesi kıldığında ise doyumsuzluğa sürüklenebilir. Hâlbuki bir muvahhid, nimetin sahibini tanır, elindekine şükreder ve daha iyisi için gayret ederken kalbini hırsın esaretinden korur.
Asr-ı Saâdet’e baktığımızda kanâatin hakikatini Nebîmiz aleyhisselâm’ın mübarek lisanından öğreniriz. Bir hadis-i şerifte şöyle buyurmuştur: “Zenginlik, mal çokluğu değil, gönül zenginliğidir.” [Buhârî, 6446; Müslim, 1051] Bu nebevî ölçü, bizlere hakikî zenginliğin nerede aranması gerektiğini göstermektedir. Nice mal sahibi vardır ki daha fazlasını elde etme hırsıyla huzurunu kaybeder; nice az imkân sahibi vardır ki Rabbinden gelen nimetin kadrini bilerek gönül zenginliğine erişir. Demek ki insânın huzurunu belirleyen elindeki mal değil, kalbinin o malla kurduğu münasebettir.
Nebîmiz aleyhisselâm yine şöyle buyurmuştur: “Dünyâlık hususunda sizden aşağıda olanlara bakın; sizden üstün olanlara bakmayın. Bu, Allâh’ın üzerinizdeki nimetini küçümsememeniz için daha uygundur.” [Müslim, 2963]
Evet, ey mü’min! Başkasının sahip olduklarına bakarak kendi nimetlerini küçümseme! Başkasının evi, kazancı, makamı veya imkânı senin hayâtının ölçüsü olmasın. Zira sürekli kendisinden daha fazlasına sahip olanlara bakan göz, bir müddet sonra elindekini göremez hâle gelir. Şükür zayıflar, arzu büyür ve insân, kavuştuğu nimetlerin huzurunu yaşayamadan yenilerinin peşine düşer. Kanâat ise kalbe yeniden görmeyi, nimetin kadrini bilmeyi ve başkasının nasibine haset etmeden yaşamayı öğretir.
Ne var ki çağımızın en büyük imtihanlarından biri, bitmeyen tüketim arzusu ve kıyaslama hastalığıdır. Reklamlar, sosyal medya ve gösteriş kültürü, insâna çoğu zaman sahip olduklarının değil, henüz elde edemediklerinin hesabını tutturmaktadır. Bir zamanlar nimet sayılan nice imkân, kısa sürede sıradanlaşmakta; insân, daha fazlasına ulaşmak uğruna elindekinin bereketini ve huzurunu unutabilmektedir.
Hâlbuki dünyâ, bütün arzuların karşılanacağı bir huzur yurdu değil, kulluğun imtihan edildiği bir menzildir. Mü’min, malını helâlinden kazanır, ailesinin ihtiyaçlarını gözetir, geleceği için tedbir alır; ancak bütün güvenini malına, makamına ve kendi gücüne bağlamaz. Elindekine şükrederken gayretini terk etmez; daha iyisini isterken mevcut nimetlerini değersizleştirmez. Kanâat, arzuların bütünüyle ortadan kalkması değil, insânın arzularına esir olmamasıdır.
Öyleyse ey mü’min! Elindeki nimeti küçümseme, başkasının nasibine haset etme ve daha fazlasını elde etmek uğruna helâl-haram sınırlarını aşma. Kazandığında şükret, paylaşman gerektiğinde cömert davran, kaybettiğinde sabret ve ihtiyaç duyduğunda meşru yollara başvur. Zira kanâat, gayretin düşmanı değil; gayreti ahlâkla, nimeti şükürle ve kalbi huzurla buluşturan bir kulluk şuurudur. Rabbimiz bu şuuru her birimizi erdirsin.
Son olarak duâmız şudur:
Ey el-Ganî ve er-Rezzâk olan Rabbimiz! Kalplerimizi kanâatle zenginleştir, gönüllerimizi hırsın ve hasedin karanlığından muhafaza eyle. Bizlere ihsan ettiğin nimetlerin kadrini bilmeyi, azda da çokta da Sana şükretmeyi nasip eyle. Rızkımızı helâlinden ve bereketlisinden ihsan buyur. Bizleri başkasının nimetine hasetle bakanlardan değil, kendi nasibine şükreden ve kardeşinin hayrını isteyen kullarından eyle. Dünyâ nimetlerini ellerimizde tutmayı, fakat kalplerimizi onlara esir etmemeyi bizlere lütfeyle. Gayretimizi bereketli, kazancımızı helâl, gönüllerimizi kanâatle mamur eyle. Bizi bir an olsun nefsimizin doyumsuzluğuna terk etme yâ Rabbi! Allâhumme âmîn…
Kanâatkar kullara selâm ve duâ ile…
fî emânillâh…
Bir Cevap Yaz